Maciej Berbeka
![]() Maciej Berbeka (po lewej) i Józef Hojda na Mera Peak | |
Data i miejsce urodzenia | |
---|---|
Data i miejsce śmierci | |
Odznaczenia | |
![]() |
Maciej Berbeka (ur. 17 października 1954 w Zakopanem[1], zaginął 6 marca 2013 na stokach Broad Peak w Karakorum[2][3]) – polski himalaista, zdobywca 5 ośmiotysięczników, artysta malarz, grafik i scenograf.
![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c6/Nagrobek_Berbeki.jpg/220px-Nagrobek_Berbeki.jpg)
![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/8d/PL_Zakopane_New_Cem_Berbeka.jpg/220px-PL_Zakopane_New_Cem_Berbeka.jpg)
Życiorys
[edytuj | edytuj kod]Absolwent Państwowego Liceum Technik Plastycznych im. A. Kenara w Zakopanem oraz Wydziału Wzornictwa Przemysłowego Akademii Sztuk Pięknych im. Jana Matejki w Krakowie. Artysta malarz, grafik i scenograf Teatru im. S. I. Witkacego w Zakopanem[4].
Ratownik TOPR (od 1979), przewodnik UIAGM[5], nauczyciel PLTP im. A. Kenara w Zakopanem. Członek (w l. 1982–1986 prezes) Klubu Wysokogórskiego Zakopane.
Dokonał pierwszych zimowych wejść na Manaslu (1984, razem z Ryszardem Gajewskim), Czo Oju (1985, razem z Maciejem Pawlikowskim, nową drogą)[5] oraz Broad Peak (5 marca 2013 r.) z Adamem Bieleckim, Tomaszem Kowalskim oraz Arturem Małkiem[6]. Wcześniej był blisko pierwszego zimowego wejścia na Broad Peak w stylu alpejskim z Aleksandrem Lwowem podczas zimowej polskiej wyprawy na K2 w 1988 – dotarł wtedy do przedwierzchołka Rocky Summit (8028 m n.p.m.) niższego od głównego o około 20 metrów, lecz oddalonego o godzinę drogi eksponowaną granią[5]. Tym samym został pierwszym człowiekiem, który zimą przekroczył 8000 m n.p.m. w Karakorum.
Zdobył Annapurnę nową drogą – południową ścianą. Był kierownikiem wypraw zimowych na Manaslu i trzech na Nanga Parbat. W 1993 zdobył Mount Everest od strony chińskiej[5].
Zaginięcie
[edytuj | edytuj kod]5 marca 2013 podczas zejścia po zdobyciu Broad Peak Maciej Berbeka i Tomasz Kowalski nie zdołali powrócić na noc do obozu, co zmusiło ich do biwakowania w ekstremalnych warunkach. Kowalski biwakował na grani na wysokości około 7960 m n.p.m., a Berbeka najprawdopodobniej na przełęczy na 7900 m n.p.m. W przeciwieństwie do Tomasza Kowalskiego, Berbeka był widziany następnego dnia rano na ścianie pod przełęczą, która prowadziła do obozu szturmowego. Pakistańczyk poszukujący zaginionych, tragarz wysokościowy Karim[7], nie trafił na żaden ślad Macieja Berbeki. 8 marca 2013 roku kierujący wyprawą Krzysztof Wielicki poinformował, że uznaje ich za zmarłych[8]. W lipcu 2013 na grani na wysokości około 7960 m n.p.m. odnaleziono ciało Tomasza Kowalskiego i pochowano go około 100 m niżej. Ciała Macieja Berbeki nie odnaleziono. Wyprawę poszukiwawczą zorganizował brat Macieja Berbeki – Jacek[9].
Upamiętnienie
[edytuj | edytuj kod]W marcu 2013 w Galerii Strug w Zespole Szkół Plastycznych im. Antoniego Kenara w Zakopanem, odbyła się premiera spektaklu zakopiańskiej Sceny A2 – „Ulice Jerozolimy” autorstwa Piotra Biesa, poświęconego himalaiście[10].
28 maja 2014 w Warszawie odbyła się aukcja charytatywna, której celem jest materialne wsparcie rodziny himalaisty (Aukcja Charytatywna in Memoriam Maćka Berbeki).
W Zakopanem odbywa się coroczny Festiwal Inspirowane Górami im. Macieja Berbeki[11].
W Zespole Szkół Plastycznych im. Antoniego Kenara przyznawana jest dla absolwenta z najlepszym dyplomem w roku szkolnym, Nagroda im. Macieja Berbeki[12].
Wdowa Ewa Dyakowska-Berbeka, o swoim życiu opowiedziała Beacie Sabale-Zielińskiej w książce Jak wysoko sięga miłość? Życie po Broad Peak (Warszawa, 2016)[13].
6 marca 2018 odbyła się premiera filmu dokumentalnego o himalaiście „Dreamland” syna Staszka Berbeki, która miała miejsce w Teatrze Witkacego w ramach 7. Festiwalu Inspirowane Górami im. Macieja Berbeki.
W 2022 roku w filmie Broad Peak w rolę Berbeki wcielił się Ireneusz Czop[14].
25 listopada 2020 ukazała się biografia Macieja Berbeki autorstwa Dariusza Korytko i Jerzego Porębskiego – Berbeka. Życie w cieniu Broad Peaku[15].
Odznaczenie
[edytuj | edytuj kod]25 kwietnia 2015 prezydent RP Bronisław Komorowski odznaczył Macieja Berbekę pośmiertnie Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski „za wybitne zasługi dla rozwoju sportów wysokogórskich, za promowanie imienia Polski w świecie”[16].
Życie prywatne
[edytuj | edytuj kod]Syn Krzysztofa Berbeki (1930–1964), brat Jacka Berbeki (ur. 1959)[1]. Żona – Ewa Dyakowska-Berbeka (1957–2018), artystka malarka, graficzka i scenografka Teatru im. S.I. Witkacego w Zakopanem[4]. Mieli czterech synów. Wujek – Arkadiusz Waloch (1932), malarz, pedagog Państwowego Liceum Sztuk Plastycznych w Zakopanem[17].
![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/bc/Symbolick%C3%BD_cintor%C3%ADn_pri_Popradskom_plese_08.jpg/250px-Symbolick%C3%BD_cintor%C3%ADn_pri_Popradskom_plese_08.jpg)
w górach na Tatrzańskim Cmentarzu Symbolicznym. Jasna tablica w środkowej części jest poświęcona Maciejowi Berbece i Tomkowi Kowalskiemu
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ a b Zofia Radwańska-Paryska, Witold Henryk Paryski: Wielka encyklopedia tatrzańska. Poronin: Wydawnictwo Górskie, 2004. ISBN 83-7104-009-1.
- ↑ Pożegnanie Maćka Berbeki i Tomka Kowalskiego [online], Polski Himalaizm Zimowy, 10 marca 2013 [dostęp 2013-03-10] [zarchiwizowane z adresu 2016-03-04] .
- ↑ Wyprawa zimowa PZA na Broad Peak – 8.03 – kierownik K.Wielicki kończy wyprawę [online], Polski Himalaizm Zimowy, 8 marca 2013 [dostęp 2013-01-11] [zarchiwizowane z adresu 2013-03-12] .
- ↑ a b Maciej Berbeka, himalaista i artysta pozostał w Karakorum... [online], MCK Sokół [dostęp 2013-03-12] [zarchiwizowane z adresu 2016-08-05] (pol.).
- ↑ a b c d Janusz Kurczab: Leksykon polskiego himalaizmu. Warszawa: Biblioteka Gazety Wyborczej, 2008, s. 19–20, seria: Polskie Himalaje. ISBN 978-83-7552-383-6.
- ↑ Maciej Berbeka, Adam Bielecki, Artur Małek i Tomasz Kowalski zdobyli Broad Peak! [online], Wspinanie.pl, 5 marca 2013 [dostęp 2013-03-09] [zarchiwizowane z adresu 2013-03-18] .
- ↑ Wojciech Kurtyka: Polski himalaizm ma na koncie igrzyska śmierci i przemilczane oszustwa wspinaczkowe. „Magazyn Wyborczej”, 23 kwietnia 2021. Agora SA. (pol.).
- ↑ Robert Kulig , Nadzieja umarła ostatnia [online], Onet.pl, 8 marca 2013 [dostęp 2013-03-08] [zarchiwizowane z adresu 2013-05-03] (pol.).
- ↑ Tomasz Kowalski został pochowany. Jacek Berbeka kończy wyprawę [online], RMF FM [dostęp 2018-11-29] (pol.).
- ↑ Regina Korczak-Watycha: „Ulice Jerozolimy” według Piotra Biesa. Spektakl poświęcony himalaiście Maciejowi Berbece. Podhale24.pl. [dostęp 2013-04-08]. (pol.).
- ↑ .INSPIROWANE GÓRAMI’ '5 EDYCJA FESTIWALU im.MACIEJA BERBEKI.14 X 2016 r.Aut;Janusz Tomczak [online], youtube, październik 2016 [dostęp 2018-05-05] .
- ↑ Wręczenie Nagrody im. Macieja Berbeki [online], Urząd Miasta Zakopane [zarchiwizowane z adresu 2018-05-06] (pol.).
- ↑ Jak wysoko sięga miłość?. Życie po Broad Peak. Rozmowa z Ewą Berbeką. Opowieść żony himalaisty. ebook/epub. (pol.).
- ↑ Broad Peak w bazie filmpolski.pl
- ↑ 25 listopada ukaże się biografia Macieja Berbeki [online] [dostęp 2022-03-11] (pol.).
- ↑ Odznaczenia na Kasprowym Wierchu. 2015-04-25. [dostęp 2015-04-25].
- ↑ Wspomnienia o Maćku Berbece. zsp-kenar.pl. (pol.).
- Absolwenci Akademii Sztuk Pięknych im. Jana Matejki w Krakowie
- Ludzie urodzeni w Zakopanem
- Odznaczeni Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (III Rzeczpospolita)
- Taternicy
- Polscy graficy
- Polscy plastycy
- Polscy scenografowie
- Polscy pedagodzy
- Polscy wspinacze
- Przewodnicy tatrzańscy
- Ratownicy TOPR
- Urodzeni w 1954
- Zaginieni polscy wspinacze
- Zmarli w 2013
- Zmarli w górach