Diadem
![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2e/Lotto%2C_Lorenzo_-_Venus_and_Cupid%2C_Venus_-_c._1550.jpg/220px-Lotto%2C_Lorenzo_-_Venus_and_Cupid%2C_Venus_-_c._1550.jpg)
Diadem (z fr. diadème od stgr. διάδημα diádēma, łac. dĭădēmă – przepaska, przewiązka) – ozdobna opaska z drogiej tkaniny lub obręcz ze szlachetnego metalu (złota, srebra), na ogół dodatkowo wysadzana szlachetnymi kamieniami[1][a].
Noszona na głowie jako oznaka władzy królewskiej (książęcej, cesarskiej) lub kapłańskiej (pierwowzór korony). Znana od czasów starożytnych; od średniowiecza coraz częściej używana jako ozdoba fryzury – zwłaszcza kobiecej, aż do czasów dzisiejszych.
Historia
[edytuj | edytuj kod]Starożytność
[edytuj | edytuj kod]W antyku nie tylko ozdoba kobieca, lecz noszona i przez mężczyzn, m.in. jako oznaka zwycięstwa (por. Doryforos Polikleta), a także wyróżnik stanu kapłańskiego. Od czasów Aleksandra Wielkiego przejęta ze starożytnego Wschodu (Persja) jako oznaka godności królewskiej, z szerokim zastosowaniem w epoce hellenistycznej, a następnie przez Rzymian (wstęga biała, natomiast u Persów purpurowa). Jako oznaka władzy zwierzchniej (panującego) nie była jeszcze używana we wczesnym cesarstwie; oficjalną częścią ubioru cesarza stała się dopiero za Dioklecjana, a zwłaszcza od panowania Konstantyna Wielkiego. Przybrała wtedy formę ozdobniejszą, dekorowana dwoma sznurami pereł lub cennych kamieni.
Okres późniejszy
[edytuj | edytuj kod]![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/7d/Nice%2Cmus%C3%A9e_Mass%C3%A9na069%2Cdiad%C3%A8me_Jos%C3%A9phine.jpg/220px-Nice%2Cmus%C3%A9e_Mass%C3%A9na069%2Cdiad%C3%A8me_Jos%C3%A9phine.jpg)
Z cywilizacji rzymskiej został zapożyczony przez władców europejskiego średniowiecza. Zdobiony perłami diadem używany był przez cesarzy bizantyjskich (przykładem mozaiki z kościoła San Vitale w Rawennie) oraz przez królów wizygockich i longobardzkich (diademy obręczowe, wysadzane klejnotami)[2]. W Polsce nosili go zamiast korony Piastowie w okresie rozbicia dzielnicowego[3].
W czasach nowożytnych zatracił swą dotychczasową funkcję wyróżniającą godność. W XIX i XX wieku używany przez kobiety, głównie pochodzące spośród szlachty i zamożnej burżuazji, przy uroczystych okazjach, stanowiąc efektowne uzupełnienie stroju i urody kobiecej. Charakterystyczny dla modernistycznego zdobnictwa w stylistyce tzw. art déco i Jugendstil. W tej funkcji używany do dziś.
W modzie staropolskiej rodzajem niewielkiego diademu kobiecego było tzw. czółko – opaska na czoło, która w uroczystym stroju ludowym miała postać wyższego przybrania z dekoracyjnymi wstążkami i kwiatami[4].
Uwagi
[edytuj | edytuj kod]Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Czesław Witkowski: Słownik pojęć historycznych. Katowice: Videograf II, 2008, s. 57.
- ↑ La Grande Encyclopédie. Paris: Lamirault, 1892, t. 14, s. 414.
- ↑ Popularna encyklopedia powszechna. Kraków: Fogra, 1994, t. 4. s. 90.
- ↑ Słownik języka polskiego.
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Mała encyklopedia kultury antycznej A-Z. Warszawa: PWN, 1988 (wyd. VI), s. 107
- Lexikon der Antike. Leipzig: Bibliographisches Institut, 1971, s. 130
- Brockhaus Enzyklopädie in 30 Bänden. Leipzig-Mannheim: Brockhaus, 2006, t. 6, s. 757
- Słownik wyrazów obcych PWN. Warszawa: PWN, 1991, s. 188
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]- diadem, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2020-02-29] .